San Pietro delle Immagini - te mooi voor een veldkerk, en waarom heet hij eigenlijk zo?

Op Sardinië vind je meer romaanse kerken dan je misschien zou verwachten, zeker als je bedenkt dat veel van die kerken stijlinvloeden laten zien die afkomstig zijn van het vasteland van Italië. Met dat ‘andere’ Italië had het eiland historisch en cultureel nooit veel van doen, maar in de periode waarin deze kerken werden gebouwd was er sprake van nauwe relaties met stadstaten zoals Pisa en Genua, die handelscontacten met Sardinië hadden en er nederzettingen vestigden. En dan waren er natuurlijk ook nog de kloosterordes, die geen bindingen hadden staatsgrenzen maar over heel Europa verspreid waren. Denk in dit geval vooral aan Frankrijk.

In de omgeving van Sassari, een streek waarin je veel romaanse kerken aantreft, vind je in de buurt van Bulzi de San Pietro delle Immagini. Gelegen in een groene vallei tussen de golvende heuvels die het landschap in dit gebied kenmerken, is het een veldkerk. Althans, dat zou je mogen veronderstellen. Maar waar een veldkerk, doorgaans bedoeld voor boeren en herders, in de onderste geledingen van de kerkelijke hiërarchie staat en dus meestal sober en bescheiden is, mag dit exemplaar toch wel opvallend elegant en gesoigneerd heten. In zijn stichtingstijd zou de San Pietro beslist niet misstaan hebben in een welvarende stadse context. En daarbij herbergde hij ook nog eens onverwachte artistieke schatten.

Ietwat raadselachtig zijn ook de diverse namen die het kerkje omringen. Op mijn atlas van de Touring Club Italiano heet hij ‘San Pietro di Sembranos of delle Immagini’, op Wikipedia ‘San Pietro delle Immagini, ook San Pietro del Crocifisso genoemd’, terwijl de digitale databank van kerkelijke goederen de naam ‘San Pietro Apostolo’ hanteert. ‘Sembranos’ schijnt fout te zijn, want dat is een gevalletje van naamsverwisseling met een vroegere kerk in de buurt van Bulzi, waar niets meer van over is. De stenen daarvan zouden, met bisschoppelijke permissie, gebruikt zijn voor de bouw van de San Sebastiano, in Bulzi zelf. In recyclen was men vroeger heel goed.

Maar waar komt dan ‘delle immagini’ (het Italiaanse woord voor ‘afbeeldingen’) vandaan? Daar zijn drie theorieën over. Het zou een verwijzing kunnen zijn naar een houten beeldengroep van de kruisaflegging van Christus die vroeger in de San Pietro stond opgesteld en nu – om veiligheidsredenen – in de San Sebastiano is ondergebracht. Het betreft een polychrome beeldengroep uit de 13^e eeuw met de figuren van Jezus, Maria, Jozef, Johannes en een engel, in Toscaanse stijl, en met die herkomst uniek voor Sardinië. Omdat het om een kruisaflegging gaat, is het heel goed mogelijk dat de naam ‘del Crocifisso’ daaraan refereert. Tweede optie is de vroegere aanwezigheid van een 17^e-eeuws altaarstuk, Madonna della Rosa genaamd, dat nu eveneens in de San Sebastiano te vinden is. Tot slot zou het ook zo kunnen zijn dat de ‘afbeeldingen’ betrekking hebben op het reliëf in het portaal van de kerk, waarvan overigens niet met zekerheid te zeggen is wat het voorstelt. Ik ga, voor wat het waard is, voor de eerste optie, en jij?

de beeldengroep van de kruisaflegging

het altaarstuk

het reliëf in het lunet van het portaal

De voorgevel van de San Pietro kenmerkt zich door de gelaagde opbouw in strepen van donker basalt en lichte zandsteen. Typisch zijn de blinde bogen, of blinde loggia’s, die je vaak bij romaanse kerken aantreft, vooral in de Toscaanse en Lombardische stijl. Een klokkentoren ontbreekt, maar ooit stond op de gevel een campanile a vela, een klokkengevel. Het woord zegt je misschien niks, maar je hebt ze in Italië vast al vaak gezien.

een kerk met een campanile a vela

De zijgevels en de apsis zien er met hun ruwe steenblokken op het eerste gezicht nogal grof en slordig uit, maar als je wat beter kijkt, zie je wonderlijke combinaties van licht- en donkergrijze, zwarte, witte en roodbruine basaltstenen. En als je nog wat meer inzoomt, ontdek je in al die patronen interessante composities, al zijn ze natuurlijk niet zo bedoeld. Fraai zijn ook de randafzettingen met witte zandstenen strips, die voorzien van vooruitstekende sculptuurtjes.

De kerk heeft één schip, met een dwarsbeuk en twee kapellen aan weerszijden. Kijk hoe mooi de gelaagde opbouw van de voorgevel binnen doorloopt in de bogen links en rechts van het koor en in het gewelf daarboven. Daar is toch over nagedacht.

Tegelijk met dit artikel schreef ik voor Ciao tutti een verhaal over de zo mogelijk nog mooiere Nostra Signora di Tergu, een kerk die niet ver van de San Pietro ligt. In het noordwesten van Sardinië wemelt het trouwens van de prachtige romaanse kerken! Lees hier mijn verhaal op Ciao tutti.

voorproefje: de Nostra Signora di Tergu

Fotocredits:

Foto 9 t/m 12: Gianni Careddu, Wikimedia

Foto 16 t/m 23: Sailko, Wikimedia

Alle overige foto's eigen werk