Civitella del Tronto en haar trotse fort

Alfons Caris
3 uur geleden
5 minuten om te lezen

Voor een bezoek aan Civitella del Tronto gaan we op pad naar het noorden van Abruzzo, niet ver van de grens met Le Marche. Het stadje ligt in de Val Vibrata, een van oudsher omstreden gebied dat eeuwenlang betwist werd tussen de Kerkelijke Staat en het koninkrijk dat zich, onder verschillende benamingen, tot aan de eenwording van Italië uitstrekte over het zuiden van de laars.

Civitella del Tronto, waarom zou je daarnaartoe gaan? Nou, gewoon omdat het een mooi stadje is, niet voor niets een van de borghi più belli van Italië. Ook de ligging is bijzonder: de 77 vierkante kilometer grondgebied van de gemeente variëren in hoogte van 135 tot 1800 meter. Civitella zelf ligt op 600 meter, omgeven door heuvels, bergen en natuurgebieden. De grootste attractie van het plaatsje is het imposante fort, dat getuigt van de strategische betekenis die Civitella in vroeger tijden heeft gehad.

Een handige plek om je verkenning te beginnen is de oude stadspoort Porta Napoli aan oostkant van het centrum, waar je ook kunt parkeren. Eenmaal voorbij de poort wijst het parcours zich min of meer vanzelf: Civitella heeft een uitgesproken smalle, langgerekte vorm en een patroon van straten die parallel lopen op de helling van de heuvel. Bij Porta Napoli zou overigens een lift moeten zijn die je desgewenst comfortabel naar boven brengt, maar toen ik er was leek die, naar goed Italiaans gebruik, al jaren niet meer in bedrijf. Een minzame glimlach was mijn deel toen ik er bij

de bar naast de stadspoort nieuwsgierig naar informeerde.

Langs de zuidrand van het oude centrum vind je Piazza Filippi Pepe, in feite een enorm balkon dat prachtige uitzichten over de verre omgeving in de aanbieding heeft. Aan het smalle uiteinde wordt het plein begrensd door Palazzo Portici, dat met zijn drie bogen op dat plekje lijkt te zijn neergezet als een decorstuk – en waarschijnlijk is het inderdaad zo bedoeld. Bij het plein begint ook de Ruetta, een steeg die trots wordt aangeprezen als ‘het smalste straatje van Italië’. Nu zijn er in dit land meer van dergelijke ‘smalste straatjes’, dus als je er een tegenkomt moet je niet meteen heel serieus nemen. Je zou denken dat het geschilpunt op eenvoudige wijze te beslechten is met behulp van een meetlint, maar dat is voor Italianen vast een te simpele oplossing. En ook onnodig, want waarom zou er slechts één smalste straatje kunnen zijn?

De mooiste kerk van Civitella, maar ik moet toegeven dat ik ze echt niet allemaal bezocht heb, is de Santa Maria degli Angeli, gebouwd aan het eind van de 15^e eeuw. Het portaal is opgetrokken uit travertin, een voor de hand liggende keuze, want dat is de steensoort van het hele rotsmassief waarop Civitella gebouwd is.

Niet alles in Civitella is rozegeur en maneschijn. We zijn hier in het gebied waar de aardbeving van 2016 rampzalig heeft toegeslagen, en al zijn er in Civitella geen sporen van zware verwoesting te zien, diverse gebouwen worden nog steeds gestut of zijn ingesnoerd met dikke kabels of metalen balken.

Voordat we naar het fort gaan, nog wat meer indrukken van Civitella.

Tijd om het Fortezza te bezoeken. Het machtige complex strekt zich als een langgerekt lint uit boven de stad, met een lengte van 500 meter en een oppervlakte van 25.000 vierkante meter. Het heeft alles wat een zware militaire vesting moet hebben: muren, torens, open en overdekte rondgangen, kelders, opslagplaatsen, waterbekkens, wapenpleinen, kazernes, sanitair, broodovens, en zelfs een kerk, een kapel en een palazzo, en dat alles in lagen op elkaar die met elkaar verbonden zijn door trappartijen en tunnels. De prachtige panorama’s krijg je er gratis bij.

hieronder enkele cisterne, waterreservoirs — **hieronder enkele** ***cisterne*, waterreservoirs**

Het huidige, 19^e-eeuwse fort heeft vele voorvaderen. Karel I van Anjou was de man die opdracht gaf tot een eerste uitbreiding van de fortificatie van Civitella. Dat was in 1269. Deze Karel uit het Franse koningshuis Capet was vanaf 1266 koning van Sicilië en koning van Napels, een vorstendom dat het hele zuiden van Italië omvatte. Hij kreeg die kronen ‘aangeboden’ door de paus, terwijl het gebied nog in handen was van de nazaten van de roemruchte keizer Frederik II. Zo ging dat toen.

In 1442 kwam het Koninkrijk Napels, dus ook Civitella, na allerlei verwikkelingen die lezen als verhalen uit een jongensboek, in handen van het Spaanse koningshuis Aragon. Het is een van de vele episodes in de eeuwenlange geschiedenis van de overheersing van Italië door vreemde mogendheden. Alfonso van Aragon bouwde het fort verder uit. Ook de Bourbons, de volgende koningen, voerden weer allerlei aanpassingen door.

**het garnizoenskerkje en links daarnaast de ruïnes van het palazzo van de commandant**

**soldatenverblijven, en hieronder toiletten (van toen hè)**

Je snapt wel dat het Fortezza heel wat heeft meegemaakt. Bijvoorbeeld in de tijd van Napoleon, toen het tot twee keer toe belegerd (en veroverd) werd. De tweede keer was in 1806, toen het commando over het fort gevoerd werd door een Ier, Matthew Wade, officier in het leger van het Koninkrijk Napels. Hij verdedigde zijn bolwerk vier maanden lang heldhaftig, maar moest uiteindelijk toch de witte vlag hijsen. Het trieste is natuurlijk dat hij het fort van de ene overheerser verdedigde tegen een aanval van de volgende indringer… maar goed, zijn dappere verzet heeft hem een eremonument opgeleverd. Na al het geweld moest het Fortezza in 1820 geheel hersteld worden.

De meest memorabele pagina in de geschiedenis van het fort was tevens de laatste: eind 1860, begin 1861. De vesting werd toen als een van de laatste bolwerken van de Bourbons, de toenmalige heersers over Zuid-Italië, belegerd door troepen die de nieuwe vorst van heel Italië vertegenwoordigden, Vittorio Emanuele II: 400 vrijwilligers van Garibaldi en 400 soldaten van het reguliere leger. Drie dagen na de proclamatie van L’Unita d’Italia moest het garnizoen zich overgeven. Dat was tevens het einde van de militaire betekenis van het Fortezza di Civitella del Tronto.

(Even tussendoor: het typisch Italiaanse, consistente uitgevoerde informatiesysteem voor de bezoeker...)

Aan het eind van je wandeling door het fort bereik je op het staartstuk van de vesting de ‘panoramische rondgang’, en dat is niet teveel gezegd. Ook vind je hier, nogal onverwacht, een serie fraaie kunstwerken die buiten staan opgesteld. En mocht je nog zin hebben in een stukje geschiedenis, er is ook een klein museum.